Zanik kości szczęki – objawy, przyczyny, diagnostyka, leczenie

Zanik kości szczęki to problem, o którym słyszą głównie pacjenci planujący wszczepienie implantów zębowych. Ale stopniowa utrata masy kostnej może dotyczyć również osób bez braków w uzębieniu i prowadzić do poważnych konsekwencji. Precyzyjna diagnostyka obrazowa umożliwia rozpoznanie problemu i zaplanowanie odpowiedniej terapii. Poznaj przyczyny i objawy atrofii kości szczęki i dowiedz się, jakie są możliwości leczenia.

Na czym polega zanik kości szczęki – przyczyny

Zanik kości szczęki (inaczej atrofia) to stopniowy, biologiczny proces polegający na utracie objętości i gęstości tkanki kostnej w obrębie wyrostka zębodołowego. Rozpoczyna się najczęściej po utracie zęba lub w wyniku przewlekłych stanów zapalnych przyzębia, np. paradontozy.

Gdy w szczęce nie ma korzenia zęba, dochodzi do przerwania naturalnej stymulacji mechanicznej przenoszonej podczas gryzienia i żucia. Kość pozbawiona obciążenia (stymulacji) przestaje być odbudowywana i zaczyna ulegać resorpcji. Początkowo obserwuje się zmniejszenie wysokości i szerokości wyrostka zębodołowego, a następnie postępujące spłaszczenie lub całkowite zanikanie jego struktury. Proces resorpcji może rozpocząć się już kilka tygodni po ekstrakcji zęba i postępuje w różnym tempie

Atrofia może dotyczyć również tkanki kostnej wokół korzenia zęba. W wyniku utrzymującego się stanu zapalnego może dochodzić do stopniowego niszczenia masy kostnej. Jeśli proces trwa dłużej, kość staje się porowata, coraz cieńsza, krucha i mniej wytrzymała. Oprócz paradontozy, do utraty masy kostnej może przyczyniać się osteoporoza, urazy, nieleczone wady zgryzu czy choroby nowotworowe.

Jak wygląda zanik kości szczęki – objawy

Proces zaniku kości szczęki może postępować przez dłuższy czas, nie dając wyraźnych dolegliwości. Z tego powodu zwykle pierwsze sygnały bywają bagatelizowane. Objawy różnią w zależności od przyczyn atrofii. W przypadku zaniku kości szczęki po ekstrakcji o postępującej utracie masy kostnej może świadczyć:

• przemieszczanie się zębów, np. przechylenia, przesunięcia, które są wynikiem braku stabilnego podparcia w kości,
• widoczny ubytek dziąseł, które cofając się mogą odsłaniać nawet szyjki lub korzenie sąsiadujących zębów,
• zmiana kształtu twarzy, która objawia się zapadnięciem policzków, cofnięciem brody czy pojawieniem się większej liczby zmarszczek wokół ust,
• problemy z żuciem i mową, pojawiają się zwykle w przypadku braku kilku zębów,
• dyskomfort przy noszeniu protez, które przestają być dobrze dopasowane i mogą powodować otarcia.

Natomiast w przypadku zaniku kości spowodowanego stanem zapalnym, np. paradontozą, u pacjentów występuje zwykle: krwawienie dziąseł, utrata stabilności zębów, ból, a w zaawansowanych przypadkach – utrata zębów.

Jak rozpoznać zanik kości szczęki – diagnostyka

Rozpoznanie zaniku kości szczęki wymaga dokładnej diagnostyki klinicznej i obrazowej prowadzonej przez lekarza stomatologa, chirurga stomatologicznego lub implantologa. Pierwszym etapem jest ocena warunków w jamie ustnej – lekarz analizuje wysokość wyrostka zębodołowego, stan dziąseł i błony śluzowej oraz ocenia symetrię i kształt łuków zębowych. Już na tym etapie można zauważyć zwykle obniżenie brzegu wyrostka, zapadnięcie tkanek miękkich lub trudności w prawidłowym dopasowaniu protez.

Podstawą diagnostyki zaniku kości są jednak badania obrazowe. Zwykle wykonuje się pantomogram czyli RTG panoramiczne, które pozwala zobrazować ogólny kształt i wysokość kości szczęki i żuchwy. Aw bardziej precyzyjnej ocenie, szczególnie przed planowanym leczeniem implantologicznym, konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej CBCT. To badanie 3D umożliwia dokładne określenie objętości, grubości, gęstości kości oraz położenie istotnych struktur anatomicznych, takich jak zatoki szczękowe czy nerwy.

Precyzyjna diagnostyka obrazowa zaniku kości jest niezwykle istotna nie tylko dla oceny stopnia resorpcji, ale także dla zaplanowania leczenia i skutecznego planu odbudowy utraconych struktur.

Jak leczyć zanik kości szczęki?

Leczenie zaniku kości szczęki skupia się na odbudowie utraconej tkanki kostnej, co ma na celu przygotowanie odpowiedniego podłoża pod leczenie implantologiczne, protetyczne lub zapobieganie groźnym powikłaniom. Współczesna stomatologia dysponuje kilkoma skutecznymi metodami:

• augmentacja kości – procedura chirurgiczna, która polega na przeszczepie własnej tkanki kostnej pacjenta lub zastosowaniu materiałów kościozastępczych stymulujących regenerację,
• sterowana regeneracja kości (GBR) – wykorzystuje się w niej specjalne membrany, które izolują obszar odbudowy, chroniąc go przed wrastaniem tkanek miękkich i tworząc optymalne warunki do skutecznej regeneracji kości,
• osocze bogatopłytkowe – pozyskiwane z krwi pacjenta. Zawarte w nim czynniki wzrostu przyspieszają gojenie i odbudowę tkanek.

Aby dostosować terapię do indywidualnych potrzeb pacjenta, często łączy się różne metody.

Co powoduje zanik kości szczęki – dlaczego nie warto zwlekać z leczeniem?

Postępujący zanik kości prowadzi do osłabienia całej struktury szczęki, co negatywnie wpływa na wygląd twarzy, sposób mówienia oraz zdolność do przyjmowania pokarmów. Co więcej, zęby sąsiadujące z luką po usuniętym zębie zaczynają się przesuwać i ścierać, co prowadzi do dalszych zaburzeń zgryzu, a w skrajnych przypadkach nawet do utraty kolejnych zębów.

Zanik kości szczęki stanowi szczególne wyzwanie dla pacjentów, którzy planują leczenie implantologiczne. Wszczepienie implantów zębowych wymaga odpowiedniej ilości i jakości tkanki kostnej, która zapewni im stabilne oparcie. W przypadku dużych ubytków kostnych, przeprowadzenie standardowego zabiegu implantacji jest niemożliwe bez wcześniejszej odbudowy kości.

Należy pamiętać, że im bardziej zaawansowany jest zanik kości, tym leczenie staje się trudniejsze i bardziej skomplikowane.

Jak powstrzymać zanik kości szczęki – profilaktyka

Profilaktyka zaniku kości szczęki opiera się przede wszystkim na zachowaniu naturalnych zębów jak najdłużej poprzez prawidłową higienę jamy ustnej, regularne wizyty kontrolne u stomatologa oraz szybkie leczenie chorób przyzębia i ubytków. Nieleczona próchnica, stany zapalne dziąseł i paradontoza prowadzą do stopniowego uszkadzania tkanek przyzębia, a w konsekwencji do utraty zębów, która jest główną przyczyną resorpcji kości. Dlatego tak ważne jest, aby reagować już na wczesne objawy problemów i unikać długotrwałego bezzębia.

W przypadku utraty zęba największe znaczenie ma jak najszybsza odbudowa braków – najlepiej z wykorzystaniem implantów, które pozwalają przenosić siły żucia bezpośrednio na kość, stymulując jej naturalną regenerację.

Istotne jest także utrzymanie zdrowego stylu życia – unikanie palenia papierosów, które zaburza ukrwienie tkanek, odpowiednia dieta bogata w wapń, witaminę D i białko oraz kontrola chorób ogólnoustrojowych, takich jak cukrzyca czy osteoporoza. Dzięki wczesnej interwencji i regularnej opiece stomatologicznej można znacząco spowolnić lub zatrzymać proces zaniku kości szczęki, zachowując prawidłowe warunki anatomiczne i estetykę twarzy.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące zaniku kości szczęki.