Diastema – co to jest? Jak usunąć przerwę między zębami?

Diastema to przerwa między zębami, najczęściej widoczna pomiędzy górnymi siekaczami przyśrodkowymi. Może mieć charakter przejściowy, związany z rozwojem uzębienia, lub utrwalony, wynikający m.in. z przerostu wędzidełka wargi górnej albo zaburzeń w obrębie kości. Precyzyjna diagnostyka obrazowa i badanie kliniczne pozwalają ustalić przyczynę dolegliwości i dobrać optymalną metodę leczenia. Poznaj rodzaje diastemy i dowiedz się, jak usunąć przerwę między zębami.

Czym jest diastema?

Diastema to szpara między dwoma sąsiadującymi zębami, których powierzchnie styczne nie kontaktują się ze sobą, a szpara pomiędzy nimi wynosi powyżej 0,5 mm. Najczęściej dotyczy odcinka przedniego szczęki i występuje między siekaczami przyśrodkowymi górnymi (tzw. górne jedynki).

Chociaż diastema odbierana jest wyłącznie jako kwestia estetyczna, w części przypadków ma również znaczenie funkcjonalne i higieniczne. Przestrzeń między zębami sprzyja zaleganiu resztek pokarmowych oraz płytki nazębnej, co zwiększa ryzyko stanów zapalnych dziąseł. Dodatkowo w odcinku przednim może także wpływać na artykulację niektórych głosek oraz na rozkład sił działających na zęby podczas zwarcia.

Przerwa między zębami nie zawsze jest wadą wymagającą leczenia. U dzieci w okresie wymiany uzębienia diastema bywa zjawiskiem fizjologicznym i może zamykać się samoistnie w miarę wyrzynania kolejnych zębów stałych, przede wszystkim kłów. U osób dorosłych utrwalona diastema wynika natomiast z określonej przyczyny, którą należy zidentyfikować przed rozpoczęciem terapii.

Klasyfikacja diastemy- rodzaje i typy

W praktyce klinicznej diastemę różnicuje się przede wszystkim ze względu na mechanizm powstawania, charakter, lokalizację i ustawienie zębów względem siebie (osi długich siekaczy). Podział ma znaczenie praktyczne, ponieważ wpływa na wybór metody postępowania.

1. Podział ze względu na charakter wady:

• diastema fizjologiczna (rozwojowa) – występuje w uzębieniu mieszanym, w okresie wyrzynania zębów stałych, i często ulega samoistnemu zamknięciu,
• diastema patologiczna (utrwalona) – utrzymuje się po zakończeniu wymiany uzębienia i wymaga oceny przyczyny rozwoju przed rozpoczęciem leczenia.

1. Podział ze względu na przyczynę powstania:

• diastema prawdziwa – związana z nieprawidłową budową tkanek w linii pośrodkowej, przede wszystkim z przerostem wędzidełka wargi górnej lub nisko położonym przyczepem. Pasmo tkanki wnika między siekacze przyśrodkowe i utrudnia ich zbliżenie, dlatego szpara utrzymuje się mimo prawidłowych proporcji zębów i łuku zębowego,
• diastema rzekoma – powstaje z przyczyn niezwiązanych z budową wędzidełka. Wynika najczęściej z dysproporcji między wielkością zębów a rozmiarem łuku zębowego, obecności zęba nadliczbowego, wrodzonego braku zawiązka, nieprawidłowego ustawienia zębów albo z ich przemieszczenia w następstwie choroby przyzębia lub utraty zębów,
• diastema fizjologiczna – występuje przejściowo w uzębieniu mlecznym i mieszanym, w okresie wzrostu szczęki oraz wyrzynania zębów stałych (najczęściej pomiędzy 7. a 9. rokiem życia).

1. Podział ze względu na lokalizację:

• diastema przyśrodkowa – między siekaczami przyśrodkowymi górnymi, najczęściej występująca postać diastemy,
• diastema boczna – przerwy między innymi zębami w łuku, obejmujące pojedyncze odcinki lub większy zakres uzębienia.

1. Podział ze względu na ustawienie zębów:

• diastema równoległa – długie osie sąsiadujących zębów przebiegają równolegle, a szpara ma zbliżoną szerokość na całej wysokości koron,
• diastema rozbieżna – długie osie zębów rozchodzą się, co daje wachlarzowate ustawienie siekaczy i szparę wyraźnie różniącą się szerokością w części przydziąsłowej i przy brzegach siecznych (litera „V”),
• diastema zbieżna – długie osie zębów zbiegają się, przez co szerokość szpary nie jest jednakowa i zmienia się w kierunku brzegów siecznych.

Jak wygląda diastema – objawy

Najbardziej charakterystycznym objawem diastemy jest widoczna przerwa między zębami w odcinku przednim. Pozostałe objawy zależą od szerokości szpary, jej lokalizacji oraz przyczyny powstania.

Wśród najczęściej obserwowanych objawów diastemy wymienia się:

• widoczną szparę między siekaczami lub innymi zębami,
• asymetria ustawienia zębów w odcinku przednim,
• zmiana proporcji uśmiechu i linii pośrodkowej,
• gromadzenie się resztek pokarmowych w przestrzeni międzyzębowej,
• niezadowolenie z estetyki uśmiechu i obniżenie samooceny.

Przy diastemie warto również zwrócić uwagę na objawy funkcjonalne, które mogą obejmować trudności w prawidłowej artykulacji niektórych głosek, zwłaszcza syczących, a także nierównomierne obciążenie zębów przednich. W przypadkach, w których diastema powstała wtórnie w wyniku choroby przyzębia, mogą występować dodatkowo objawy zapalne dziąseł, zaczerwienienie, krwawienie oraz stopniowe przemieszczanie się zębów.

Jak dochodzi do rozwoju diastemy – przyczyny

Przyczyny powstawania diastemy są zazwyczaj złożone i wynikają ze współwystępowania kilku czynników. Przerwa między zębami powstaje wtedy, gdy dostępna przestrzeń w łuku zębowym przekracza sumę szerokości zębów lub gdy zęby są przemieszczane przez czynniki zewnętrzne. Najczęściej do rozwoju diastemy dochodzi w wyniku:

• przerostu wędzidełka wargi górnej lub nisko położonego przyczepu – pasmo tkanki łącznej wnika między siekacze i utrudnia ich zbliżenie,
• dysproporcji między wielkością zębów a rozmiarem łuku zębowego – zęby zbyt małe w stosunku do łuku (mikrodoncja) nie wypełniają dostępnej przestrzeni,
• wrodzonego braku zawiązków zębów – powoduje nadmiar miejsca w łuku,
• obecności zębów nadliczbowych – w tym zawiązków położonych w linii pośrodkowej, które zaburzają ustawienie siekaczy,
• nieprawidłowych nawyków – ssanie palca, smoczka lub nieprawidłowe ułożenie języka podczas spoczynku i przełykania,
• chorób przyzębia – utrata podparcia kostnego prowadzi do przemieszczania się zębów i powstawania szpar w wieku dorosłym,
• utraty zębów i braku uzupełnienia luki – skutkuje migracją zębów sąsiednich,
• czynników genetycznych – wpływają na wielkość i kształt zębów oraz proporcje kości.

Istotną rolę odgrywa również równowaga mięśniowa w obrębie warg, policzków i języka. Długotrwałe działanie nieprawidłowych sił może utrwalać istniejące zaburzenie oraz zwiększać ryzyko nawrotu po zakończeniu leczenia. Dlatego ustalenie przyczyny wady jest jednym z najważniejszych elementów planowania skutecznej terapii.

Rozpoznanie diastemy – diagnostyka

Rozpoznanie diastemy opiera się na badaniu klinicznym oraz diagnostyce obrazowej. Podczas badania lekarz ocenia szerokość i lokalizację przerwy, ustawienie zębów w łuku, przebieg linii pośrodkowej, relacje zwarciowe, stan przyzębia oraz przyczep i budowę wędzidełka wargi górnej. Analizowane są także nawyki pacjenta, funkcja języka oraz proporcje twarzy i uśmiechu. Sama obecność szpary między zębami jest dobrze widoczna podczas badania stomatologicznego, a celem precyzyjnej diagnostyki jest ustalenie przyczyny diastemy oraz oceny warunków anatomicznych.

Badanie kliniczne nie pozwala ocenić struktur położonych wewnątrz kości. Konieczne jest sprawdzenie, czy w linii pośrodkowej nie znajduje się dodatkowy zawiązek zębowy, czy obecne są wszystkie zęby stałe oraz jaki jest stan tkanki kostnej. W tym celu wykonuje się badania obrazowe. Szczególne znaczenie ma pantomogram lub tomografia CBCT, a przy planowaniu leczenia ortodontycznego również skanowanie wewnątrzustne.

Metody leczenia diastemy

Wybór metody leczenia diastemy uzależniony jest od przyczyny obecności szpary między zębami, jej szerokości, wieku pacjenta, stanu przyzębia oraz oczekiwań estetycznych. U pacjentów przeprowadza się m.in. leczenie ortodontyczne, zabiegi chirurgiczne lub procedury z zakresu stomatologii estetycznej. O wyborze metody leczenia decyduje pacjent w porozumieniu z lekarzem, na podstawie rozpoznania i wyników diagnostyki. Usuwanie diastemy bez wcześniejszego ustalenia przyczyny wiąże się ryzykiem nawrotu wady.

Leczenie ortodontyczne

Leczenie ortodontyczne polega na kontrolowanym przemieszczaniu zębów w celu zamknięcia przestrzeni i skorygowania ustawienia zębów w łuku. Stosuje się aparaty stałe oraz, w wybranych przypadkach, aparaty nakładkowe. Metoda pozwala zmienić rzeczywiste położenie zębów, dlatego jest wykorzystywana przede wszystkim wtedy, gdy przyczyną diastemy jest nadmiar miejsca w łuku lub nieprawidłowe ustawienie zębów.

Chirurgiczne leczenie wędzidełka

W przypadku przerostu wędzidełka wargi górnej lub jego nieprawidłowego przyczepu wykonuje się korektę chirurgiczną. Zabieg sam w sobie nie zamyka istniejącej szpary, dlatego łączy się go z leczeniem ortodontycznym. Kolejność postępowania oraz moment wykonania zabiegu ustala lekarz na podstawie obrazu klinicznego i radiologicznego.

Bonding

Bonding to estetyczna odbudowa kształtu zębów przy wykorzystaniu kompozytu. Procedura przeprowadzana jest bezpośrednio w gabinecie i pozwala zmniejszyć lub zamknąć wąską przerwę bez przemieszczania zębów. Jest to metoda odtwarzająca proporcje zębów, a nie zmieniająca ich położenie w łuku.

Licówki

Licówki to cienkie uzupełnienia protetyczne mocowane na przedniej powierzchni zębów, wykonywane z ceramiki. Umożliwiają korektę szerokości i kształtu zębów, dzięki czemu mogą zamaskować szparę między zębami. Kwalifikacja do leczenia wymaga oceny stanu zębów, przyzębia oraz warunków zwarciowych.

Pozostałe metody leczenia diastemy

W zależności od przyczyny postępowanie może obejmować także usunięcie zęba nadliczbowego, leczenie periodontologiczne w przypadku choroby przyzębia, uzupełnienie brakującego zęba przy wykorzystaniu korony protetycznej lub implantu, a także terapię logopedyczną i eliminację nieprawidłowych nawyków. W wielu przypadkach stosuje się połączenie kilku metod.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące diastemy.